ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆ ದೇವರಿಗಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ! 

ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅವು ದೇವರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ, ವ್ರತ, ಹೋಮ, ಮಂತ್ರ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಒಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ನೋಡಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು, ಸಂಬಂಧ, ಕುಟುಂಬ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೋಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪತ್ನಿ ಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಆಚರಣೆಯವರೆಗೆ, ಹಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾವನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆ ದೇವರಿಗಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಎಂದು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು!

ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ನಿ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಹಳ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಪತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಳಜಿ, ನಂಬಿಕೆ, ದಾಂಪತ್ಯದ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಇದೆ.

ಮದುವೆ ಎನ್ನುವುದು ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬದುಕುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು, ಎರಡು ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಎರಡು ಜೀವನಾನುಭವಗಳು ಒಂದೇ ಬದುಕಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆ ಮದುವೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ನೋಡದೆ ಅನೇಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರತೆ ನೀಡಿದೆ.

ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಪ್ತಪದಿ, ಪರಸ್ಪರ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವುದು, ಹಿರಿಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು, ಹೋಮದ ಮುಂದೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೊಸ ದಾಂಪತ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳೆಂದು ನೋಡಬಹುದು. ಇಂದಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಕೇತಗಳು, ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ತೂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯ ದಿನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತು ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನ ನೆನಪಾಗದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ, ಆ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳ ನೆನಪು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.

ಇದೇ ಸನಾತನ ಆಚರಣೆಗಳ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ.

ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೇವಲ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ನಾವು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಮನುಷ್ಯ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು, ಕುಟುಂಬದೊಳಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು, ಪತಿ–ಪತ್ನಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಅದರೊಳಗೆ ಚಿಂತನೆ ಇದೆ.

ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸಮಯ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಜೀವನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯೋಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ, ಮಕ್ಕಳು, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಗೊಂದಲಗಳ ನಡುವೆ ಪತಿ–ಪತ್ನಿ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೂರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪತ್ನಿ ಪತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳಾದರೂ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಆರೋಗ್ಯ, ಅವನ ಬದುಕು, ಅವನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತವೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರೀತಿಯ ಪುನರ್‌ಸ್ಮರಣೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಬಂಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅದರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ತರುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಚಾರವಿದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪತ್ನಿ ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಪತಿಯೂ ಪತ್ನಿಯ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬೇಕು. ಪತ್ನಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದರೆ, ಆಕೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಪತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು.

ದಾಂಪತ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಏಕಮುಖವಾದ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದಲ್ಲಿದೆ.

ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೀಪ, ಹೂವು, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಒಂದೇ ಭಾವನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುವ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಇದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪತಿಯ ಆಯುಷ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು, ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ.

ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಇಂದಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ದೀರ್ಘ ಅನುಭವವಿತ್ತು. ಕೋಪ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅಸೂಯೆ ಹೇಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರೀತಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ, ನಂಬಿಕೆ ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ, ತ್ಯಾಗ ಹೇಗೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಅನುಭವಗಳು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರಬಹುದೆಂಬುದು ಅಧ್ಯಯನಯೋಗ್ಯ ಚಿಂತನೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಂಧವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು.

ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿ ಅಗತ್ಯ.

ಪತ್ನಿ ಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಹೊರಗಿನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಿಂತ, ಪತ್ನಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಡುವ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪತಿಯೂ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು.

ಆಚರಣೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಾರದು.

ಮದುವೆಯ ದಿನ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಆ ಪ್ರೀತಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬೇಕು.

ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದು ಸುಲಭ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಆಚರಣೆಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಅದರ ನಂತರದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬೇಕು.

ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುವುದು. ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವಿವಾಹ, ಕುಟುಂಬ ಜೀವನ, ಹಬ್ಬ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ಮರಣದವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಅನೇಕ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಹಂತಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅನುಸರಿಸುವುದೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಇಂದಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿರಬಹುದು

ನನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಮುಖ್ಯ.

ನಿನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ.

ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ.

ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಭಾವನೆಗಳು ಪತಿ–ಪತ್ನಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಆಚರಣೆ ತನ್ನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪತ್ನಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಪೂಜೆ ಒಂದು ದಿನದ ಘಟನೆ. ಆದರೆ ಆ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರತಿದಿನದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದರೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ದಾಂಪತ್ಯ ಪೂಜೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಬ್ಬದ ದೀಪ ಆರಬಹುದು. ಪೂಜೆಯ ಹೂವು ಒಣಗಬಹುದು. ಮಂತ್ರದ ಧ್ವನಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ದಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಪ್ರೀತಿ ಉಳಿದರೆ ಸಾಕು.

ಅದೇ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸುಂದರ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯ.

ಇದು ಕೇವಲ ಪತಿಯ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ವ್ರತವಲ್ಲ.

ಇದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನ.

ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ದಿನ.

ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ದಿನ.

ದಾಂಪತ್ಯದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸುವ ದಿನ.

ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ದಿನ.

ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಓದಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಹೊರಗಿನ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಒಳಗಿನ ಮಾನವೀಯ ಅರ್ಥ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶವೂ ಬಹುಶಃ ಇದೇ

ಪತಿ–ಪತ್ನಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೇವಲ ಜೀವನದ ಸಹಯಾತ್ರಿಗಳಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಪರಸ್ಪರರ ಬದುಕಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಾಗವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಆ ಅರಿವು ಇರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೀತಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಕಾಳಜಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕಾಳಜಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಟುಂಬ ಗಟ್ಟಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸಂಬಂಧದ ನೆನಪು. ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಕುಟುಂಬದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕನ್ನಡಿ.