- ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಆರಂಭವಾಯಿತು—ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವೂ 1971ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವಾಯಿತು. ಈ ವಿಭಜನೆ ಕೇವಲ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ; ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದ ಜನರನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿತು. ಮನೆಗಳು ಬದಲಾದವು, ಊರುಗಳು ಬದಲಾದವು, ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾದವು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನೆನಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಗಡಿಯಾಚೆ ಉಳಿದವು.
ಹಾಗಾದರೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಲ್ಪಿಸೋಣ—1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಇಂದು ನಮ್ಮ ಉಪಖಂಡ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತು?
ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘರ್ಷ: ವಿಭಜನೆಯ ಮುನ್ನವೇ ಬಿರುಕು
ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣ ಕೇವಲ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಹಲವು ದಶಕಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ನೀತಿಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತುಗಳ ರಾಜಕೀಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.
ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು.
1909ರ ಮಾರ್ಲೆ–ಮಿಂಟೋ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತದಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ನೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲವಾಯಿತು.
ಒಂದು ಕಡೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಭಾರತದ ಏಕತೆಯ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಮುಸ್ಲಿಮರ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
1930 ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾದವು. 1940ರ ಲಾಹೋರ್ ನಿರ್ಣಯದ ನಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ “ಒಂದೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ ಭದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಬಹುದೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಯಿತು.
1946–47: ಸಂಘರ್ಷದ ಕರಾಳ ಮಜಲು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದ್ವಿಗ್ನವಾಯಿತು. 1946ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹಿಂಸಾಚಾರ, ನೋಆಖಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಘಟನೆಗಳು, ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಪರಸ್ಪರ ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
1947ರ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಲಸೆ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಲವಂತದ ವಲಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊಸ ಗಡಿಗಳಾಚೆಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾಯಿತು.
ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಬದುಕಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕುಟುಂಬ ತನ್ನ ನೆನಪುಗಳಿದ್ದ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.
ವಿಭಜನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿಭಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಕುಟುಂಬಗಳ ನೆನಪುಗಳನ್ನೂ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
ವಿಭಜನೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಸಂಘರ್ಷ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತೇ?
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ವಿಭಜನೆ ಆಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಬದಲಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಒಂದು ದೊಡ್ಡ, ಬಹುಧರ್ಮೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ, ಚುನಾವಣೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಪಂಜಾಬ್, ಸಿಂಧ್, ಬಂಗಾಳ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಇರಬಹುದಿತ್ತು.
ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಬಲವಾದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆ, ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧ್ಯತೆ: ದೊಡ್ಡ ಗಲಭೆಗಳು?
ವಿಭಜನೆ ನಡೆದಿರದೇ ಇದ್ದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೆ, ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷದ ಬದಲು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದೇ ದೇಶದ ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವೆಡೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಜನರ ನಡುವಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದಿತ್ತು.
ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಥೆ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತು?
ವಿಭಜನೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇಂದಿನಂತಿರದೇ ಇರಬಹುದಿತ್ತು.
ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಹುಶಃ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ–ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿರಬಹುದಿತ್ತು.
ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಮಹಾಶಕ್ತಿ?
ಇದು ವಿಭಜನೆಯಾಗದ ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧ್ಯತೆಯಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು.
ಇಂದಿನ ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಒಂದೇ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಮಾರು 200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕರಾಚಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈಯ ಬಂದರುಗಳು, ಬಂಗಾಳದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪಂಜಾಬಿನ ಕೃಷಿ, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಬಹುದಿತ್ತು.
ಗಡಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇಂದಿನಷ್ಟು ಅಡೆತಡೆಗಳಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ರೈಲು, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬಹುದಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ ಈ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಉಪಖಂಡವು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಬಹುದಿತ್ತು.
ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ?
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ನಂತರ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೇನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ವಿಭಜನೆ ಆಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಳಗಿನ ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲುಗಳೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಇರಬಹುದಿತ್ತು.
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೂಡ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು!
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಲ್ಪನೆ.
ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಕ್ರೀಡಾ ಪೈಪೋಟಿಯೇ ಇರದಿರಬಹುದಿತ್ತು.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೆ?
ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್, ವಾಸಿಂ ಅಕ್ರಂ, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್, ಸೌರವ್ ಗಂಗೂಲಿ, ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ, ಶಕೀಬ್ ಅಲ್ ಹಸನ್ ಮುಂತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಟಗಾರರು ಒಂದೇ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವಂಥದ್ದು.
ಆದರೆ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಎಂದರೆ ಶಾಂತಿ ಎಂದಲ್ಲ
ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ ಇದೇ.
ವಿಭಜನೆ ಆಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಭಾರತ ಸ್ವರ್ಗವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಎಷ್ಟು ತಪ್ಪೋ, ವಿಭಜನೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಸರಳೀಕರಣ.
ಒಂದೇ ದೇಶದೊಳಗೆ ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ಜಾತಿ, ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ 1947ರ ನಂತರದ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇಂದಿಗಿಂತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಹುಶಃ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥವಾ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಜನೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಿತ್ತು.
ಯಾವುದೂ ಖಚಿತವಲ್ಲ.
ಕೊನೆಗೆ…
1947ರ ವಿಭಜನೆ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿತ್ತೇ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ನಿಶ್ಚಿತ—ವಿಭಜನೆಯ ಬೆಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕಟ್ಟಿದರು.
ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ತನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯ ನೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಸಿಖ್ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ತನ್ನ ಊರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಧರ್ಮ ಬೇರೆ, ನೋವು ಒಂದೇ.
ವಿಭಜನೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಹುಶಃ ಇಂದು ಭಾರತ ಒಂದು ವಿಶಾಲ, ಬಹುಧರ್ಮೀಯ, ಬಹುಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಧ್ವಜ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಹಿಂದೂ–ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನತೆ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ‘ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವಾಗ ನಾವು ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು:
ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಎಳೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಗಡಿಯೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮ ನಕ್ಷೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯವೂ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜನರ ಕಥೆಗಳು—ಅವು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೂ ಒಂದೇ ಕಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.
