ಇದು ನಾನು ಎಲ್ಲೋ ಓದಿದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ ಘಟನೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ, ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಕಥೆ. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಆತನ ಬದುಕಿನ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ನೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಮೂಡಿದವು. ಬದುಕಿನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರ ಹೇಗೆ? ಸಾವು ನ್ಯಾಯವೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ, ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ನಂಬಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ಬದುಕು ನನಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ತೋರಿಸಿತು.
ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದಾಗಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಆತ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ನೊಂದಿದ್ದ. ಬದುಕು ಮತ್ತೆ ಸರಿದಾರಿಗೆ ಬರಬೇಕು, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಮರಳಬೇಕು, ತನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬ ಹಂಬಲ ಅವನಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ. ಜಾತಕ, ಗ್ರಹಗತಿ, ದೋಷ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಆತ ನಂಬಿದ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ವಿವಿಧ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ. ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಇರಬಹುದು, ತನ್ನ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಾರಿ ಸಿಗಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಭರವಸೆ ಇದ್ದಿರಬಹುದು—ಇನ್ನು ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು. ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇಂತಹ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭರವಸೆಯೂ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಆಸರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಬದುಕನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವನಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡಿರಬಹುದು.
ಆದರೆ ಬದುಕು ಅವನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತನ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಆ ಸುದ್ದಿಯ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಒಬ್ಬ ತಂದೆಯ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟ. ಮಗುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕನಸುಗಳು, ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಅನೇಕ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅನುಭವ. ಇಂತಹ ಆಘಾತದ ನಂತರ ಮನಸ್ಸು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. “ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು?”, “ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ?”, “ಅವಳ ನೋವನ್ನು ನಾನು ಏಕೆ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ?”, “ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಕಾಡಬಹುದು. ಉತ್ತರ ಸಿಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ನೋವಾಗುತ್ತವೆ.
ನಾನು ಆತನನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ದುರಂತದ ನಂತರ ಅವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನನಗೆ ಮರೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆಘಾತವು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೇಹದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಹೆಂಡತಿಯೂ ದೂರವಾದಳು. ಒಂದು ಕಡೆ ಮಗಳ ಸಾವಿನ ಅಳಿಸಲಾಗದ ನೋವು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುಸಿತ, ಅದರ ನಡುವೆ ದಾಂಪತ್ಯದ ಬಿರುಕು—ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದವು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಆತ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಒಳಗಿನ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇಹ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೋತಿರಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಕೂಡ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ. ಇನ್ನೂ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಆತನ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ.
ಆ ದೃಶ್ಯ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದಾಗ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹರಕೆ ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವವರು ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಭಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ವಾದವೂ ಅಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಬಹುದು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡಬಹುದು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣ ಕೆಲವರಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕೇವಲ ಗ್ರಹದೋಷ, ಶಾಪ, ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ನಿಜವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಭಕ್ತಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ವಿವೇಕವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಾರದು.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷವಿದ್ದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಮಗು ತನ್ನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ತನ್ನೊಳಗೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಏನಾದರೂ ನೋವು, ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಭಯವಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಯಾರಾದರೂ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು, ಕುಟುಂಬದವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ದೂರದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರಬಹುದು.
ಆದರೆ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗೆ ಪೂಜೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಗಳ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪೂಜೆಯ ವೈಫಲ್ಯವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟದ್ದು, ಹೆಂಡತಿ ದೂರವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಆತ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾದ ಸಮೀಕರಣವಲ್ಲ. ಒಂದು ದುರಂತದ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು. ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತ, ಕುಟುಂಬದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಏಕಾಂತ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಬದುಕು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತದೆ: ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?
ಅವನಿಗೆ ಪರಿಹಾರದ ಮಾತು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವನ ನೋವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅವನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? “ನಿನ್ನ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು “ನೀನು ಹೇಗಿದ್ದೀಯ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? “ಇಷ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು “ಏನೇ ಆಗಲಿ, ನಾವು ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ಇದ್ದೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಸಹವಾಸ. ತನ್ನ ನೋವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಕಿವಿ, ತನ್ನ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬೇಕಾಗದ ಒಂದು ಭುಜ, ತನ್ನ ಸೋಲಿನಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದ ಒಂದು ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು “ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಧ್ವನಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವುಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನದವರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.
ಇಂದು ನಾವು ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ತಕ್ಷಣ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಉದ್ಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, ಮದುವೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಯಾರಾದರೂ ಒಂದು ಸುಲಭವಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಲಭವಾದ ಉತ್ತರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂವಾದ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆರವು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಕೆಲವು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳುವವನಿಗಿಂತ, ಆ ನೋವಿನ ನಡುವೆ ಮೌನವಾಗಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.
ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಬದುಕನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಬದುಕಿರುವ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ? ಸಾವಿನ ನಂತರ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಫೋಟೋ ಮುಂದೆ ಹೂವು ಇಡುವುದು ಸುಲಭ. ಎರಡು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಹೇಳುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಬದುಕಿರುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ನೋವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವನ ಕೋಪವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವನ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಕರೆತರುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಬದುಕಿನ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಿಂತ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಅಂತಿಮಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವನ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ನಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಮೌನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬಲಿಷ್ಠರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. “ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗೂ ದೊಡ್ಡ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ನಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ವಯಸ್ಸಾದವರ ಏಕಾಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು, ಸ್ನೇಹಿತನ ಮೌನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಯಾರಾದರೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡರೆ “ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹಾಗೆ” ಎಂದು ಕೈಬಿಡುವ ಬದಲು, “ಏನಾಯಿತು?” ಎಂದು ಕೇಳುವಷ್ಟು ಮಾನವೀಯತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ತಜ್ಞರ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಹಿಂಜರಿಯಬಾರದು. ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ. ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದು ಸೋಲಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನವರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹೆಜ್ಜೆ.
ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಬದುಕು ಈಗ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಅವನ ನೋವನ್ನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಏನು ಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಈಗ ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ ಬದುಕನ್ನು ನಾನು ಅತೀ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ದುರಂತವೆಂದು ಮರೆತುಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಹಿ ಪಾಠ. ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವವರು ದೇವರನ್ನು ನಂಬಲಿ, ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರು ಹೋಗಲಿ, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಿ. ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ದೋಷ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ದೂರದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿ, “ನೀನು ಹೇಗಿದ್ದೀಯ?” ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು.
ಏಕೆಂದರೆ ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನೂ ಪೂಜೆ ತೆರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಸಂವಾದ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆರವು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಸತ್ಯ ನನಗೆ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋದ. ಆದರೆ ಅವನ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕತ್ತಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದದ್ದು ಬಹುಶಃ ಮತ್ತೊಂದು ಪೂಜೆಯಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಹಾರದ ಮಾತಲ್ಲ; ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವ, ಅವನ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಅವನು ಕುಸಿದಾಗ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ. ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಾವಿರ ಜನ ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬದುಕಿನ ಕತ್ತಲೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ನಿಲ್ಲುವುದು ದೊಡ್ಡದು. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಬದುಕು ನನಗೆ ಉಳಿಸಿ ಹೋದ ಅತ್ಯಂತ ಕಹಿಯಾದ, ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪಾಠವೂ ಇದೇ.
