ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಏನನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಏನನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತಾನೋ, ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅದರಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಜವಾದ ಮುಖ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಜನರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ಮನಸು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಮೌನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಪ್ಪು ತಮ್ಮದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನೇ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಆಗ ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಕಷ್ಟ? ಅವರ ಮನಸೇಕೆ ಹೀಗೆ?
ಬಹುಶಃ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಭಯವೇ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಹುದು.
ತಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ತನ್ನ ಗೌರವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕುಸಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ. ತಾನು ತಿಳಿದವನು, ಸಮರ್ಥನಾದವನು, ಸರಿಯಾದವನು ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ.
ಆಗ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ನೆಪ.
ನಾನು ನೋಡಿದ ಕೆಲವು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಗೂ ಒಂದು ಕಾರಣ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಸಮಯದ ಕೊರತೆ. ಸಮಯವಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸಹಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಸಹಕರಿಸಿದರೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅವಕಾಶವೂ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು.
ಹೀಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಅವರ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾವು ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಮನಸ್ಸು ಮೊದಲು ಕಾರಣ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ಕಾರಣವನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಸ್ವಭಾವ.
ಮೊದಲು ನಾವು ಇತರರನ್ನು ನಂಬಿಸಲು ನೆಪ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
ನಂತರ ಅದೇ ನೆಪವನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನೇ ನಂಬಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ.
ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವತ್ತೂ ದುರ್ಬಲನಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಯಾವುದೇ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲ. ಯಾರ ಮೇಲೂ ಆರೋಪ ಇಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸಲಿಲ್ಲ.
ತಪ್ಪಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟೇ.
ಆ ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ದೊಡ್ಡತನ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಏಕೆಂದರೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಬೇಕು.
ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಇತರರು ಏನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೀರಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು.
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಪ ಹೇಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊರಗೆ ಬಹಳ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಅವನು ತನ್ನದೇ ತಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರಬಹುದು.
ಅವನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಕ್ಷಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರದೋ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬಹುದು.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮಗು ಮುಂದೆ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು. ನಾನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಹೊಣೆ ಹಾಕುವುದು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾರಣ ಮಾಡುವುದು ಅದರ ಬದುಕಿನ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಬಹುದು.
ಅದೇ ಅಭ್ಯಾಸ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ನೆಪ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣಗಳೂ ಇವೆ.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬರಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನಾರೋಗ್ಯವಿರಬಹುದು. ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗಿರಬಹುದು. ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಎಂದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರದಿರಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ನೆಪದ ನಡುವೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಕಾರಣ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ನೆಪ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ದಿನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳು ನನಗೆ ಕಲಿಸಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠವೆಂದರೆ, ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ನೆಪಗಳು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಮ್ಮೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಪ್ಪಿಗೂ ಹೊಸ ನೆಪ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ನಂಬಿಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತದೆ.
ಏಕೆಂದರೆ ಎದುರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೊನೆಗೆ ತಪ್ಪಿಗಿಂತಲೂ ಅಸತ್ಯವೇ ಹೆಚ್ಚು ನೋವು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನೀವು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸತ್ಯವೇ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ನೆಪವೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಅವನೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧದ ಬಿರುಕು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂಬಿಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಕಳೆದುಹೋದರೆ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.
ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ.
ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವುದು.
ತಿಳಿಯದಿದ್ದಾಗ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು.
ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು.
ಸೋತಾಗ ಸೋತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಇವು ಯಾವುದೂ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಣ್ಣವನನ್ನಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬದಲಿಗೆ ಅವನನ್ನು ದೊಡ್ಡವನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ನಾವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಇತರರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ನೋಡಲು ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವಷ್ಟು ಧೈರ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಇತರರ ಮೇಲೆ ಬೆರಳು ತೋರಿಸುವುದು ಸುಲಭ.
ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬೆರಳು ತಿರುಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಆದರೆ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಲ್ಲ.
ಅದರ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡದಿರುವುದೇ ಗೆಲುವು.
ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಈ ಸತ್ಯ ನನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರವೂ ಸರಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಎಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನಸ್ಸು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ಅಂತಃಕರಣದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ನೆಪ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಜನರ ಮುಂದೆ ನಾವು ಒಂದು ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.
ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ ರಾತ್ರಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮಲಗಿದ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಒಬ್ಬರೇ ಉಳಿದಾಗ ಸತ್ಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ?
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನನಗೆ ಅನಿಸುವುದು ಒಂದೇ.
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ತಪ್ಪಾದಾಗ ನೆಪ ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.
ಯಾಕೆಂದರೆ ನೆಪ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನಾವು ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊರಬರಬಹುದು.
ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ನೆಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗುತ್ತವೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
ನಾವು ಇತರರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನಂಬಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ನಮ್ಮನ್ನೇ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ.
ಏಕೆಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿದ ನೆಪಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತು ಮರೆತುಬಿಡಬಹುದು.
ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅಂತಃಕರಣಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದ ಸುಳ್ಳು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ ನನಗೆ ನೆಪಗಳಿಗಿಂತ ಸತ್ಯವೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ತಪ್ಪಾದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು.
ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು.
ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು.
ಇದು ಸೋಲಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ.
ಇದು ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯ ಭಾಷೆ.
ಬಹುಶಃ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೊಡುವುದೂ ಇದೇ.
ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಕಲಿತು, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಬದುಕಿದೆವು ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನ.
ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು.
