ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ ತೆರೆದರೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮುಖಗಳು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪೋಸ್ಗಳು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬರು 80 90ರ ದಶಕದ ವಿಂಟೇಜ್ ಲುಕ್ನಲ್ಲಿ ಫೋಟೋ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಅದೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು. ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಫೋಟೋ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿರುವವನೇ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಫ್ಯಾಷನ್ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಗುಣದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪ. ಮನುಷ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಿ. ನಾವು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದುಕೊಂಡರೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನವರ ಆಯ್ಕೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈಗ ಅದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಒಬ್ಬರ ಫೋಟೋಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಲೈಕ್ಗಳು ಬಂದರೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಅದನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಒಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಫೋಟೋ ಹಾಕುವ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಸರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ನಾವು ತಪ್ಪು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಗುಂಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ವೇಗ ನೀಡಿವೆ.
ಇಂದು ನಾನು ಏನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎಲ್ಲರೂ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಒಂದು ಟ್ರೆಂಡ್ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫೋಟೋದಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಂದು ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ನಾಯಕನಂತೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಫೋಟೋವನ್ನು AI ಮೂಲಕ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ವಿಂಟೇಜ್ ಫೋಟೋದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಸಮಸ್ಯೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಮಗೆ ಆ ಶೈಲಿ ಇಷ್ಟವಾಯಿತೇ ಅಥವಾ ಇತರರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಕೂಡ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸಿತೇ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನೇ ನಾವು ನಮಗೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಆ ಕನ್ನಡಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ಲೈಕ್ಗಳು ಸಣ್ಣ ಬಹುಮಾನಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಬಹುಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಾಗ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಅನುಭವ ಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಟ್ರೆಂಡ್ ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆ.
ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಫೋಟೋಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಫೋಟೋ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಊಟದ ರುಚಿಗಿಂತ ಅದರ ಚಿತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದು ಸಮೂಹ ಸನ್ನಿಯ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ರೂಪದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನೂ ಬಲವಂತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ಒಂದು ಫ್ಯಾಷನ್ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಅದು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಫೋಟೋ ಹಾಕಿದರೆ ಅದೇ ಶೈಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಟ್ಟದ್ದೇನಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಸರಣೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಹಲವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರ ಸರಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ. ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ನಮಗೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
ಆದರೂ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಬಲೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತೇವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ಕಷ್ಟ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂದಿನ ನೆಟ್ಟಿಗರಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಮೂಹದ ಅಭಿರುಚಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ನಮ್ಮ ಸಮಯ ಕದಿಯುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕದಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನೇ ಕದಿಯುವುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಒಂದು ಟ್ರೆಂಡ್ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲೋಣ. ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾನೂ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮೊದಲು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇದು ಇಷ್ಟವೇ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ನಾವು ಇನ್ನೂ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿಲ್ಲ.
ನೆಟ್ಟಿಗರಾಗುವುದು ಸುಲಭ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ನೆಟ್ಟಿಗರಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
(ಲೇಖಕ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಶಂಕರಪ್ಪ ಅವರು ಸಮಾಜಘಾತ ಮಾನಸಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಆಳ ಅಗಲ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ)
