ಬದುಕು ನನಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಕಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿಸಿದೆ. ಕೆಲವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ಹಸನಾಗಿಸಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಳಿಯದ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಿದವರು ದೂರವಾದರು. ಆತ್ಮೀಯರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದವರೇ ಅಪರಿಚಿತರಾದರು. ನ್ಯಾಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಾಗಲೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿದವರಿದ್ದರು. ನಾನು ಕನಸಿಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಬಂದವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸತ್ಯ ಹೇಳಿದವನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಎದುರಾದವು.
ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು—“ನಾನು ಯಾರಿಗೆ ಕೆಡುಕು ಮಾಡಿದ್ದೆ?”
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅನೇಕ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದಿವೆ. ಒಂದೇ ಘಟನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನೇ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಪ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಸಹಾಯಕತೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಳವಾದ ಮೌನ. ಹೊರಗೆ ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಒಳಗೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಆಗ ನನಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು—ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸಿದ ಘಟನೆ ಒಂದು ಸಲ ಮಾತ್ರ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನ ನನ್ನನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೋಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ.
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡರೆ ಅದರ ಮೊದಲ ಬಲಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸೇ. ನಂತರ ನಮ್ಮ ದೇಹ. ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನೆಮ್ಮದಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಅನುಮಾನ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನ ಸೌಂದರ್ಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಂಡೆ.
“ಅವರು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯಾರು?”
ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.
ಅವರು ಅಲ್ಲ… ನಾನು.
ಅವರ ನೆನಪು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ಕಾರಾಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಅದರ ಕಾವಲುಗಾರನೂ ನಾನು, ಕೈದಿಯೂ ನಾನು. ಆಗ ನಾನು ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ.
ನಾನು ನಡೆದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದ್ವೇಷದ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದೇ ಕ್ಷಮೆಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು.
ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಘಟನೆಗಳು ನನ್ನ ಇಂದಿನ ಬದುಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಾನು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬಲೇಬೇಕು ಎಂಬುದೂ ಅಲ್ಲ. ಜೀವನ ನನಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠ ಕಲಿಸಿದೆ—ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯ ಇರಬೇಕು; ಆದರೆ ವಿವೇಕವೂ ಇರಬೇಕು. ಪ್ರೀತಿ ಇರಬೇಕು; ಆದರೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವೂ ಇರಬೇಕು. ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತೆರೆಯಬಾರದು.
ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಿಕೆ ಒಡೆದರೆ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಮೊದಲಿನಂತಿರದು. ಒಡೆದ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೋಡಿಸಿದರೂ ಅದರ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ, ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೂ ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಎಂದರೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ವಿಷವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು.
ಇಂದು ನಾನು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ನನಗೆ ಕೋಪಕ್ಕಿಂತ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸಿದವರೂ ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಯಾರು ನಿಜವಾದವರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಯಾರನ್ನು ನಂಬಬೇಕು, ಯಾರಿಂದ ದೂರ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.
ಇಂದು ಯಾರ ಮೇಲೂ ದ್ವೇಷ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದು. ಪ್ರತೀ ದಿನವನ್ನು ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ಅದು ತುಂಬಾ ಅಮೂಲ್ಯ. ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬದುಕೇ ಕಲಿಸಿತು.
ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರೆ ಅವರು ಸರಿ ಎಂದಲ್ಲ.
ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರೆ ನ್ಯಾಯ ಬೇಡ ಎಂದೂ ಅಲ್ಲ.
ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೂ ಅಲ್ಲ.
ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದ್ವೇಷದ ಭಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು.
ಇಂದು ನಾನು ಬದುಕನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ನೋವುಗಳಿವೆ, ನೆನಪುಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಗಾಯಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿಲ್ಲ. ಅವೇ ನನ್ನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ.
ಬದುಕು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಇದೇ—
“ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷದ ಕೀಲಿಕೈ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.”
ನಮ್ಮ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಕದಿಯಲಾರರು, ನಾವು ಅದನ್ನು ಅವರ ಕೈಗೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲದವರೆಗೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ನಾನು ಹೇಳುವ ಮಾತು ಒಂದೇ—
ಕ್ಷಮೆ ಎನ್ನುವುದು ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಅದು ದುರ್ಬಲರ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಮನಸ್ಸಿನವರ ಆಯ್ಕೆ.
ಜೀವನ ನನ್ನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಕೆಲವರು ನನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಒಡೆದರು. ಕೆಲವು ಕನಸುಗಳು ಭಗ್ನವಾದವು. ಕೆಲವು ಹೋರಾಟಗಳು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ.
ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದ್ವೇಷದ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಅದೇ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯ. ಅದೇ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.
- ಹೆಗ್ಗಡೆ ಶಂಕರಪ್ಪ
